Positief terugkijken

Afloop van de raadsvergaderingen van 27 oktober en 3 november. Positief en realistisch vooruitdenken! Hart voor Blaricum sombert niet… zoals vele anderen wel doen!

Nieuw welstandsbeleid vastgesteld in raad

Het woord ‘Welstand’ blijft verwarrend, maar is de officiële wettelijke benaming. Het gaat in feite over de uiterlijke schoonheid van gebouwen! Na de rondetafelgesprekken is nog een passage toegevoegd over de koloniehuizen op de Noolseweg en Torenlaan. Ook is toegezegd dat een aanvulling gemaakt gaat worden voor appartementen op de plek van Auto Koen. In de welstandsnota is een uitvoerige omschrijving te vinden van de kenmerken van de diverse gebiedsdelen in het hele dorp. De welstandscommissie toetst bouwplannen hieraan. Kleine plannen worden door één lid van de welstandscommissie beoordeeld. De voorzitter van de welstandscommissie heeft verklaard dat de welstandsnota veel gebruiksvriendelijker is geworden dan de vorige. Op de nieuwe website van de gemeente zal het stuk te lezen zijn. HvB heeft ook aangedrongen op publicatie van de agenda van de wekelijkse openbare vergaderingen van de welstandscommissie. Dan kunnen belangstellenden de discussie bij concrete plannen beter volgen.

Begroting 2010

De gemeentebegroting voor 2010 is met één kleine wijziging vastgesteld. Een voorstel van de PvdA om de OZB te verhogen is door de raad verworpen. Een voorstel CDA om wijkbudgetten mogelijk te maken is overgenomen. De coalitiepartijen verzochten om extra budget voor een bijzondere opsporingsambtenaar (BOA). Hiervoor is er onlangs een halve vacature ingevuld. Wij vinden dit te weinig voor het hele dorp. Afgesproken is hierop terug te komen bij de vaststelling van het parkeerbeleid in december/januari.

Bij de aanbieding van de begroting is aangekondigd dat vanaf 2011 en volgende jaren weer grote bezuinigingen nodig zullen worden. De algemene rijksuitkering (de grootste inkomstenbron van de gemeente) zal aanmerkelijk omlaag gaan. Gesproken wordt over meer dan een miljoen bezuiniging in 2013. Uiteraard zal dit ook afhangen van de verdere economische en financiële ontwikkelingen. Ook het opgangkomen van de inkomstenstroom van de Blaricummermeent zal van groot belang worden. De rentekosten van de investeringen drukken nu in belangrijke  mate op de begroting van de gemeente Blaricum. Het college heeft meegedeeld in onderhandeling te zijn met banken over een flexibele langetermijnlening. Ook is toegezegd de kosten en opbrengsten van de Blaricummermeent meer inzichtelijk te maken en rechtstreeks toe te rekenen aan de grondexploitatie van dit project. Zodoende kan de gemeentebegroting toetsbaarder worden. Het college hoopt op zeer korte termijn voorstellen op tafel te leggen om de plannen voor de Blaricummermeent nieuw leven in te blazen, en waar nodig aan te passen. Ook de raad heeft hieraan grote behoefte.

Hart voor Blaricum heeft duidelijk gesteld dat de verlaging van de algemene rijksuitkering niet mag leiden tot verhoging van de woonlasten van de inwoners. Die zijn zoals bekend al hoog door de hoge waarde van het onroerend goed in ons dorp. Er zullen de komende jaren drastische ingrepen nodig zijn.

Terugblik

We hebben in de afgelopen coalitieperiode gelukkig veel gerealiseerd.

• Bouw van vlek B van de Bijvanck met 30 goedkope en middeldure woningen is volop gestart, evenals De Malbak.
• Het Bernardusgebouw is gerenoveerd en zal eind februari 2010 in gebruik worden genomen.
• Aan de Vitusweg worden op dit moment 12 starterswoningen gebouwd en boven het Bernardusgebouw 5 startersappartementen.
• Er is een nieuwe brandweerkazerne geopend.
• De groenstructuur in de Bijvanck is aanmerkelijk verbeterd in overleg met de omwonenden.
• Er is een groenvisie opgesteld en een  bomenbeleid aangenomen, op basis waarvan beheersbudgetten gericht gegeven kunnen worden.
• De buitengebieden zijn overgedragen aan het Goois Natuurreservaat en de Agrarische Stichting Blaricum.
• Er wordt een uitbreiding van de begraafplaats gerealiseerd die  het oorspronkelijke cultuurhistorisch landschap van de boeren in ere houdt.
• Ook nieuwe voetbalvelden kunnen genoemd worden.

Al deze zaken zijn in de lopende coalitieperiode met inspraak van velen gerealiseerd. Dat betekent dat Blaricum wat ons betreft in de nabije toekomst meer als ‘beheersgemeente’ moet opereren dan als een ontwikkelende gemeente. Tenminste wat betreft Dorp en Bijvanck. We zullen  als gemeentebestuur moeten gaan beheren als ‘goede huisvaders en moeders’. Ook in de discussie over de Strategische Visie 2030 (zie verslag op deze website) blijkt dat de inwoners vrij tevreden zijn met het dorp zoals het is. In de Bijvanck is nog wel steeds grote behoefte aanwezig aan vernieuwing van het winkelgebied. Aangezien de gemeente hiervan geen eigenaar is zijn wij afhankelijk van de projectontwikkelaar en de winkeleigenaren. Ook de centrale positie van het gezondheidscentrum, dat heeft meegedeeld niet naar de Blaricummermeent te willen verhuizen, blijft een obstakel.

Twee grote projecten

Twee grote projecten resteren dus nog: een nieuw winkelcentrum voor de Bijvanck en uiteraard de hele Blaricummermeent. De raad zit op graag op heel korte termijn om de tafel om de komende maanden opnieuw pogingen te doen deze projecten vlot te trekken, ondanks de recessie. Fractievoorzitter Carien Bölger deed tot slot van haar betoog een oproep om vooral niet te veel te somberen over de toekomst, maar vooral positief te blijven. De Blaricummermeent is een unieke locatie, midden in Nederland met een grote bereikbaarheid en veel water en groen. Ook de combinatie woon-werkgebied biedt kansen die ongetwijfeld op termijn tot een goede exploitatie zullen leiden.

Hart voor Blaricum zal zich intensief en positief blijven inzetten voor het dorp: het kan en het moet!

Nieuwe Welstandsnota

Sinds 2004 is de gemeente verplicht om bouwplannen niet alleen te toetsen aan regels van bestemmingsplannen, maar ook aan die van een welstandsnota. Dit om te bezien of sprake is van  ‘redelijke eisen van welstand’. Wij vinden ‘welstand’ een ongelukkig gekozen naam, want dit suggereert dat het om zaken als rijkdom en luxe gaat, terwijl het hier om schoonheid gaat. De huidige Welstandcommissie is wat vroeger ‘Schoonheidscommissie’ werd genoemd. Bij ‘redelijke eisen van welstand’ gaat het over uiterlijke kenmerken, vormen, kleuren, verhoudingen.  De gemeente is verplicht  een Welstandsnota te hebben. Die is voor Blaricum in 2004 voor het eerst   vastgesteld. Voor Hart voor Blaricum is het welstandsbeleid een van de belangrijke middelen om het dorp zo MOOI mogelijk te houden!

In 2008 is de nota geëvalueerd door inwoners, gebruikers, architecten, ambtenaren, leden van de welstandscommissie, raadsleden. Dit heeft geleid tot een aangepaste tekst  waarin belangrijke verbeteringen zijn aangebracht om het geheel gebruiksvriendelijker te maken. De beoordelingspunten zijn minder subjectief gemaakt. Er is meer aansluiting gezocht bij de gebiedsindeling van de bestemmingsplannen. Er zijn criteria opgesteld voor boerderijen en hooibergen. De procedure voor zogenaamde kleine plannen is duidelijker geworden. Dit betreft veelal licht-vergunningplichtige plannen die niet meer door de welstandscommissie worden beoordeeld als ze aan de criteria voldoen. Zoals voor aan- en uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen, dakkapellen, kozijn- of gevelwijzigingen, erf- en perceelafscheidingen, reclame-uitingen en UMTS-masten.

Als de aangevraagde bouwvergunningen niet vergunningsvrij zijn en/of niet aan de bovengenoemde criteria voldoen, moet een gewone bouwvergunning aangevraagd en is het bestemmingsplan altijd in eerste instantie regelend. Er vindt  toetsing plaats door een ambtenaar die de kleine plannen beoordeelt. Voldoet een plan niet aan de criteria dan wordt het aan de welstandscommissie voorgelegd. In het Beschermd Dorpsgezicht is altijd een gewone bouwvergunning nodig. Bij monumenten zal altijd de Monumentencommissie moeten adviseren.

Als geen sprake is van een zogenaamd klein plan, maar een normale bouwvergunning wordt ingediend zal de Blaricumse Welstandscommissie adviseren. Er wordt gekeken of het bouwplan voldoet aan de gebiedsgerichte criteria die voor alle delen van het dorp expliciet zijn geformuleerd. Ook is toetsing mogelijk aan objectgerichte criteria (bij boerderijen en hooibergen). Wordt hieraan niet voldaan dan kan in uitzonderlijke gevallen teruggevallen worden op de algemene criteria. In dat laatste geval moet het plan door bijzondere schoonheid overtuigen, en moet het een zeggingskracht en architectonisch kwaliteit bezitten die zó waardevol is dat het zich duidelijk mag onderscheiden van de omgeving.

Voorzitter  Bakelaar van de welstandscommissie was dinsdag bij het rondtafelgesprek aanwezig om raadsleden en toehoorders te informeren. Zijns inziens is de nieuwe welstandsnota een grote verbetering wat betreft bruikbaarheid en helderheid. De formuleringen zijn al in de praktijk toegepast.

Vanuit de Stichting Karakteristiek Blaricum (SKB) werd onder meer gevraagd naar de verhouding tot de bestemmingsplannen. De normen van het bestemmingsplan gaan altijd voor, zo stelde wethouder De Joode. Ook wees de SKB op de mansardekappen met heel steile, bijna rechtopgaande daklijnen, waardoor een aanzienlijke visuele volumevergroting optreedt.  Gevraagd werd om een welstandvisie voor appartementgebouwen. Wethouder De Joode wees erop dat slechts sprake is van een zeer beperkt aantal appartementen in het dorp. Voor twee is al een bouwvergunningsprocedure ingediend. Voor het te bouwen project op de Naarderweg zou het theoretische mogelijk zijn. De gemeenteraad heeft echter  recent de maatvoering en plaatsbepaling bij de vaststelling van bestemmingsplan Villagebieden al zeer scherp afgebakend.

Hart voor Blaricum heeft bij monde van Carien Bölger meegedeeld dat de nieuwe nota heel goed is uitgewerkt conform de uitgangspunten  die de raad in januari 2009 heeft opgesteld. Wij zouden de openbaarheid van de welstandscommissie graag verbeterd zien. Dit kan door de dag vóór de wekelijkse welstandsvergadering de agenda met alle  te behandelen plannen op de website van de gemeente te zetten.  In navolging van de SKB hebben wij erom gevraagd de koloniehuizen meer expliciet in de welstandsnota op te nemen, bijvoorbeeld door een aantal foto’s toe te voegen. Deze huizen zijn zeer karakteristiek voor de historie en het aanzien van het dorp. Overigens zullen vele van deze huizen binnenkort toegevoegd worden aan de Lijst van Beeldbepalende Panden die op dit moment wordt opgesteld. Zodoende zullen ze hopelijk uiterlijke bescherming kunnen krijgen via de Welstandsnota.  De raad zal de nieuwe Welstandsnota waarschijnlijk vaststellen op de komende vergadering van 27 oktober.

Veiligheid en OZB

In het tweede deel van de Rondetafelgesprekken werd mede op verzoek van Hart voor Blaricum gesproken over de Veiligheid in het dorp in aanwezigheid van de burgemeester en de teamchef van de politie Gooi en Vechtstreek. Daarover later een verslagje.

Op 20 oktober zal een informele avond plaatsvinden over de Onroerend Zaakbelasting in Blaricum. Toelichting zal worden gegeven over de wijze van vaststellen, criteria voor WOZ-waarde, hoogte van de OZB in relatie tot het rijksbeleid en vergelijking met Laren. De wethouder is aanwezig, evenals medewerkers van het taxatiebureau en gemeente. De bijeenkomst vindt plaats om 20.00 uur in BEL-kantoor in Eemnes.

Beide thema’s staan volop in de belangstelling van de leden van Hart voor Blaricum, zo blijkt steeds weer in al onze gesprekken en discussies.

Bijstelling welstandsnota

De bijstelling van de Welstandsnota (uit 2004) is unaniem door de raad aangenomen! Deze voorstellen van Wethouder De Joode zijn uitvoerig ter discussie geweest binnen de raad, en vooraf met leden van de welstandscommissie en van de monumentencommissie, met de voorzitter van de provinciale stichting Welstandszorg Noord-Holland en met derden zoals advocaten en de Stichting Karakteristiek Blaricum.

Technische wijzigingen
Belangrijke technische wijzigingen zullen worden uitgevoerd, zoals aanpassing van de gebiedsindeling van de deelgebieden aan de bestemmingsplannen, betere beschrijving van de karakteristieke kenmerken van de deelgebieden, en een efficiëntere toepassing door kleine plannen door één architect te laten toetsen namens de welstandscommissie. Standaardplannen zullen ambtelijk worden beoordeeld aan de hand van voorbeeldgevallen. Boerderijen en hooibergen zullen apart beschreven worden. Ook zal er gewerkt gaan worden aan een lang gekoesterde wens: een zogenaamd beeldkwaliteitsplan voor de openbare ruimte en het groenaanzicht van de verschillende dorpsdelen.

Welstandsnota en bestemmingsplannen
In de discussie is veelvuldig benadrukt dat de toetsing van bouwplannen aan bestemmingplannen boven toetsing aan de welstandsnota gaat als er in de dagelijkse praktijk strijdigheid zou worden geconstateerd. Welstandsbeleid is aanvullend op bestemmingsplanbeleid. De welstandsbeoordeling gaat over de uiterlijke vormgeving en inpasbaarheid in de omgeving. Bestemmingsplannen bepalen de maatvoering, bouwgrenzen en de gebruiksmogelijkheden.

Afwijkende plannen
In de discussie over de Welstandsnota is vanuit de deskundigen benadrukt dat het in sommige gevallen mogelijk moet blijven om plannen goed te keuren, die afwijkend zijn van de bestaande omgeving maar die in algemene zin zó waardevol zijn dat ze een toegevoegde waarde kunnen hebben voor het dorp. Vanuit Hart voor Blaricum is benadrukt dat een uitgebreide argumentatie dan wel onderdeel van zo’n welstandsadvies moet uitmaken, en dat B en W in een dergelijk geval een second opinion zou moeten inwinnen. Over enkele welstandadviezen raken sommigen niet uitgesproken (het frambooskleurige huis op de Verbindingsweg, de Vlinderdans en het rechthoekige bijgebouw bij het voormalige ABN AMRO-kantoor).

Ruimtelijke kwaliteit
Tot slot wordt een ontwikkeling geschetst waarbij de welstandsbeoordeling zich in de toekomst ontwikkelt tot een beoordeling van de ruimtelijk kwaliteit in een breder kader dan nu het geval is. Door de omgeving goed te beschrijven kunnen ontwerpers en architecten hiermee vooraf beter rekening houden, en wordt de toetsing van plannen makkelijker. Ook kan de beoordeling van de ruimtelijke kwaliteit van het dorp zich meer richten op de grote lijnen.

Hart voor Blaricum is heel blij met de unanieme positieve beslissing van de gehele raad over de voorstellen van onze wethouder. De welstandsbeoordeling is een heel wezenlijk middel om de ruimtelijke kwaliteit van ons dorp te blijven bewaken en beoordelen. Mooi dorp en goed bestuur gaan hierbij direct hand in hand!

Evaluatie welstandsbeleid

In juni 2004 is de welstandsnota vastgesteld door de raad. Deze nota is in 2003 door de Hart voor Blaricum-wethouders Blijdenstein en Begeer op de rit gezet. Hierbij zijn in de periode dat zij wethouder waren vrij felle discussies gevoerd over dit onderwerp. Toen de andere vijf partijen in januari 2004 een coalitie vormden met uitsluiting van Hart voor Blaricum, heeft toenmalig wethouder Boersen de voorbereiding van de Welstandsnota afgerond en aan de raad voorgelegd. Het was kunst- en vliegwerk.

Onder de dreiging dat de gemeente zonder welstandsnota met ingang van juli 2004 volledig welstandsvrij zou zijn (op grond van een landelijke verplichting om voor die datum een welstandsnota te hebben), heeft de raad toen het raadsvoorstel overgenomen met een aantal stringente amendementen. Een daarvan behelsde een evaluatie van het nieuwe beleid snel na de invoering. Ook werden enkele aspecten meegegeven die dan aan de orde zouden moeten komen: peiling van meningen van gebruikers, openheid van detailhandelsetalages in het centrum (geen gesloten uitstraling door rolluiken), deelname van een Blaricumse burger in de welstandscommissie. Zowel de welstandsnota als de amendementen werden toen raadsbreed ondersteund. Een mooi staaltje van samenwerking en bereidheid elkaars politieke wensen onderling te respecteren op dit zo belangrijke onderwerp. Een gebaar van wederzijds respect na een periode van heftige politieke discussies.

Vervolgens heeft de welstandscommissie op basis van die welstandsnota uit 2004 in de afgelopen jaren een groot aantal adviezen aan B en W uitgebracht over voorgelegde bouwprojecten. Jaarlijks werd een jaarverslag uitgebracht over de werkzaamheden. De bijeenkomsten van de commissie zijn openbaar. Door bezuinigingsronden in 2005 en 2006, en door de totstandkoming van de BEL-combinatie is de gewenste evaluatie echter niet snel gerealiseerd. Hart voor Blaricum-wethouder De Joode heeft nu, eind 2008, een (ook hier te downloaden) voorstel voor bijstelling van het welstandsbeleid aan de raad voorgelegd. Op 13 januari 2009 zullen de raadsleden in een openbare themabijeenkomst geïnformeerd worden over de voorgestelde veranderingen, in aanwezigheid van leden van de welstandscommissie en van betreffende ambtenaren. Een extern adviesbureau heeft een analyse gemaakt van de bruikbaarheid van de nota in de dagelijkse praktijk.

Zoals bekend is het welstandsbeleid een belangrijk thema voor Hart voor Blaricum. Het bewaken van het unieke karakter van het dorp kent vele facetten. Een zorgvuldige wijze van bebouwing vormt hierin een belangrijke schakel. Ingediende bouwplannen worden eerst ambtelijk getoetst aan de bestemmingsplannen en landelijke bouwregelgeving. Daarnaast is in veel gevallen toetsing aan ‘redelijke eisen van welstand’ nodig. De bouwplannen worden dan voorgelegd aan de onafhankelijke welstandscommissie onder auspiciën van de private stichting Welstandszorg Noord-Holland, die dat voor veel Noord-Hollandse gemeenten doet. Hierin zitten drie externe architecten en speciaal voor Blaricum is de architect Gé van der Pol toegevoegd, die een fenomenale kennis bezit van de cultuurhistorie van Blaricum. (Hij is tevens lid van de Blaricumse monumentencommissie.) Bekeken wordt dan onder meer of de voorgestelde bebouwing evenwichtig is, consistent van vormgeving is, en kwaliteit toevoegt aan de gebouwde omgeving. De commissie adviseert hierover het college van B en W, dat de eindverantwoordelijkheid heeft. Doorgaans neemt B en W de gegeven adviezen over.

Over het welstandsbeleid is door de jaren heen veel discussie gevoerd. Talloze malen wordt in overleg met de indieners van de bouwplannen een compromis bereikt na een aantal voorgestelde wijzigingen. Als opvallende projecten kunnen bijvoorbeeld het roze-rode pand aan de Verbindingsweg genoemd worden, en het bijgebouw van het voormalige ABN-AMRO-kantoor, dat door velen als niet passend binnen het dorp wordt beschouwd. De welstandscommissie heeft hierover echter bewust positief geadviseerd, omdat zij het een originele en architectonisch verantwoorde toevoeging vond aan de omgeving.

In de voorstellen die B en W nu aan de raad voorlegt, wordt de welstandsnota op een aantal praktische punten veel toegankelijker gemaakt voor de gebruikers. Ook wordt de uitwerking voor sommige kleine bouwprojecten gedelegeerd aan een zogenaamde rayonarchitect. Ook wordt onder meer voorgesteld om voor boerderijen specifieke wensen te formuleren, evenals voor hooibergen. Wij hopen dat velen a.s. dinsdag 13 januari de informatiebijeenkomst bijwonen en zo meer betrokken raken bij de achtergrond van dit belangrijke onderwerp. Op welke wijze mag de gemeente eisen stellen aan de subjectieve bouwwensen van zijn inwoners? In de rondetafelgesprekken op 20 januari en de raad van 27 januari zal de inhoudelijke beleidsvoorbereiding en besluitvorming plaatsvinden. In het rondetafelgesprek kan men meedoen aan de discussie. De Stichting Karakteristiek Blaricum, leden van de welstandscommissie en gebruikers zijn uitgenodigd aan de tafel. Ook anderen kunnen zich melden. Zie www.blaricum.nl.

Welstand en monumenten

Op 28 mei hield Gé van der Pol op persoonlijke titel een inleiding over welstands- en monumentenzorg. Op deze bijeenkomst maakte de nieuwe burgemeester kennis met fractie en bestuur van Hart voor Blaricum. Wij geven de toespraak hier in zijn geheel weer.

Welstandszorg en Monumentenzorg
Ingedeeld in historie, bestaande toestand en mogelijke toekomstige situatie.

De gebouwde omgeving van Blaricum valt uiteen in 3 delen:

1. Het oorspronkelijke dorp.
2. De woningbouw uitbreidingen.
3. De wijken met villa’s en atelierwoningen.

Een zeer beknopt stukje geschiedenis:

1. Het oude dorp.
   Is oorspronkelijk tezamen met Laren een van de mooiste Saksische boerenhoevendorpen van Nederland.
2. De woningbouwuitbreidingen aan de Noord- en Oostzijde plus de Bijvanck verschillen in hoofdzaak niet van gemiddelde wijken van tussen de wereldoorlogen en na de Tweede Wereldoorlog.
3. De wijken met villa’s en atelierwoningen die ontstaan zijn tussen ± 1880 en de Tweede Wereldoorlog zijn qua aanleg, architectuur en groen van zeer hoge kwaliteit die in Nederland uitzonderlijk is, voorts was een onderdeel daarvan de ‘huttencultuur’ ontstaan rond de kolonie van Internationale Broederschap en het vegetarisme rond mensen als Tjerk Luitjes.
   Hier hebben vele kunstenaars, wetenschappers, filosofen en ‘wereldverbeteraars’ gewoond.

Onder de kunstenaars, schrijvers, wetenschappers e.d. waren vele wereldberoemde mensen.
Ik noem slechts enkele:

• De schilders: Piet Mondriaan, Bart van der Leck, Raoul Hynckes, August Desmet, Leo Gestel, Lou Loeber, Herman Heijenbrock, Otto van Rees, Jozef Contré, Johan Eisenloeffel, Marten Toonder, Co ten Harmsen van der Beek, Rie Cramer, Kees van Urk, Karel Schmidt, Herman Hana, Sal Meijer, Herman Kruyder, Jan Voerman Jr. e.a.
• De kunsthandelaar Carel van Lier.
• De schrijvers: Adriaan Roland Holst, Victor van Vriesland, Pom Nijhof, het echtpaar Scharten Antinck, Eduard Veterman e.a.
• De wetenschappers: de nog steeds wereldberoemde wiskundige prof. Brouwer e.a.
• De beeldhouwers: John en Toon Rädecker, Remiëns, Jacobs en anderen.
• De kunstenaars aantrekkende directeur van de Leerdamse glasfabriek P.M. Cochius.
• De glazeniers: van Tetterode en Sybren Valkema.

Deze mensen wisten vanuit hun intellectuele achtergrond de weg te vinden naar bekende architecten als:
Theo Rueter, K.P.C. de Bazel, Elzinga, Gerrit Rietveld, Piet Elling, Hein Salomonson, Franz Hausbrand, Johan Niegeman, Auke Komter, Sijmons, Eschauzier, Wouter Hamdorff, Ru Mauve, J.J.P. Oud, Jan de Meijer, Wilhelm Bauer, Herman Haan, G. van Caspel, J.W. Hanrath, etc.

Dit alles schiep in Blaricum een groot en belangrijk cultureel erfgoed, waarvan de huidige bevolking en hun vertegenwoordigers de plicht hebben dit te respecteren en voor het nageslacht te bewaren.

Ondanks dat is er de laatste jaren veel verloren gegaan. Ik noem enkele:

• de hut van Brouwer
• het atelier van Lou Loeber
• het atelier van Bart van der Leck, wordt vandaag gesloopt
• en in 2007 is de laatste hut van Blaricum vrijwel verloren gegaan, namelijk die van Adriaan Roland Holst aan de Noolseweg 53, wat een rijksmonument is.

Zo kom ik bij de huidige situatie:

1. Het oude dorp
   Veel is behouden en ± 120 objecten staan op de monumentenlijst of zijn beeldbepalend of -ondersteunend.
   De noordelijke kern is rijksbeschermd dorpsgezicht. Merkwaardig genoeg geeft het bijbehorende bestemmingsplan mogelijkheden onder andere in hoogten die bij realisatie het oorspronkelijke beeld te niet zullen doen.
   De zuidelijke en overige delen zijn niet beschermd en (het nieuwe!) bestemmingsplan geeft dezelfde mogelijkheden als hiervoor beschreven.
   Na onderzoek in 2005 is geadviseerd (ook vanuit de monumentencommissie) het beschermd dorpsgezicht uit te breiden en hierin tevens op te nemen de enggronden. De gemeente heeft hierop niet gereageerd.
2. De genoemde woningbouwuitbreidingen
   Vallen onder welstandstoezicht en geven vooralsnog geen reden tot speciale maatregelen.
3. De gebieden met villa’s en atelierwoningen
   Hiervan staan thans ± 60 objecten op monumentenlijsten of zijn beeldbepalend of -ondersteunend.
   Circa 50 objecten zijn na onderzoek in 2005 geadviseerd op te nemen als beeldbepalend of -ondersteunend, waarvoor nog geen opdracht is verleend.
   Thans vallen enige malen per jaar enkele van deze objecten onder de slopershamer of worden onherstelbaar verbouwd. (Voorbeeld: Atelier Torenlaan 13, waar onder andere de dirigent Bernard Haitink woonde.)Na onderzoek in 2005 is geadviseerd door de monumentencommissie het ensemble met gebogen rieten daken op het Huizerhoogt als beschermd dorpsgezicht te kwalificeren; het staat al sinds jaren op de Cultuurhistorische Waardenkaart van Noord-Holland als historische stedenbouwkundige structuur. Het is thans niet beschermd.
   De welstandscommissie sluit zich doorgaans bij mutaties aan monumenten aan bij het oordeel van de monumentencommissie die de plannen het eerst behandelt.

Voor overige plannen is de welstandsnota het uitgangspunt.

Problemen zijn:

De bouw van te grote villa’s wordt gedekt door bestemmingsplannen die het karakter van de omgeving op den duur ernstig aantasten.
Wezenlijke architectuur wordt nauwelijks meer ingediend.
Huidige mode zijn Belgische of Amerikaanse verschijningsvormen die door aannemers, projectontwikkelaars en hun hulpjes ontworpen worden.

Een deel van de bevolking waardeert geen uitingen van eigentijdse architectuur en verzet zich daartegen.

De villagebieden zijn vóór de Tweede Wereldoorlog tot stand gekomen met vrij in de ruimte liggende gebouwen met rond de erfscheidingen meestal lage hagen of lage pretentieloze hekjes en ingangen met doorgaans een hoogte van maximaal 90 centimeter of helemaal geen omheiningen.

De huidige drang naar veiligheid en status van bewoners met een andere achtergrond vraagt om hoge, afwerend ogende liefst rijkelijk versierde hekwerken met buitenplaatsachtige ingangspartijen.
Dit dreigt het oorspronkelijke waardevolle karakter van de omgeving ernstig te verstoren.
De welstandscommissie met in de hand de hekwerkennota voert hierin een conserverend beleid tegen veelal lastige zienswijzen van insprekers, die dikwijls bereid zijn met behulp van advocaten geweigerde vergunningen aan te vechten.
We realiseren ons dat ook de taak van B en W op dit punt niet altijd gemakkelijk is.
Overigens heeft de welstandscommissie een afspraak met het bestuur dat van afwijking van het advies van de welstandscommissie die altijd ingelicht zal worden, hetgeen nog nimmer geschied is, dus hulde aan B en W.

In de twintiger en dertiger jaren van de vorige eeuw is de gemeente Blaricum slachtoffer geworden van landelijke kritiek in de vakpers en dagbladen wegens het afkeuren van objecten van architecten als Rietveld, Elling en Hausbrand door de plaatselijke welstandscommissie als zijnde ‘kippenhokken’.
Dit beeld herhaalt zich thans vanuit de bevolking, wier inzichten veelal steunen op goedbedoelde nostalgie.

Het bouwen van namaak historie bij of tegen een historisch pand is een belediging voor het historisch pand. Een dergelijke opgave vraagt om een kwalitatief hoogstaande eigentijdse oplossing binnen de schaal en maat van de bestaande omgeving.
Op deze wijze is in iedere tijd gebouwd; kijk maar naar de Amsterdamse grachtengordel. je kunt de geschiedenis er vanaf lezen.

Een positieve zaak:

Sinds de openbaarheid van de welstandscommissie maken veel indieners van plannen van de mogelijkheid gebruik hun bedoelingen toe te lichten, hetgeen dikwijls leidt tot een zinvolle discussie met daaruit volgend een oplossing die tot ieders tevredenheid leidt.

Men hoort vanuit de wandelgangen dat verschillende raadsleden kritiek hebben op het functioneren van de welstandscommissie, maar behalve onze gastvrouw en de wethouder heb ik er nog nimmer een mogen zien als toehoorder.

Hoe nu verder in samenwerking met Laren en Eemnes?

Ik noem een aantal aanbevelingen:

1. In samenwerking met het grotendeels gelijkbeeldige dorp Laren een gecombineerde welstands- en monumentencommissie van twee dorpen met een gelijk historisch cultureel erfgoed van de gebouwde omgeving.
   Deze commissie laten bestaan uit minstens
   • twee architectuurhistorici, waarvan één met een grote kennis van Blaricum (bijvoorbeeld Karel Loeff),
   • één landschapsdeskundige met specifieke kennis van het Gooi,
   • drie gekwalificeerde onafhankelijke architecten, waarvan minstens één met grote kennis van Blaricum, tevens monumentendeskundige en die bij voorkeur allen geen belangen bij plaatselijke opdrachten hebben.
2. Benoeming voor alle drie dorpen van een ambtenaar met bouwhistorische opleiding die voornamelijk belast wordt met begeleiding in de praktijk van mutaties aan monumenten, beschermd dorpsgezicht en beeldbepalende en beeldondersteunende panden en die de vergaderingen van de monumentencommissie bijwoont.De begeleiding van werken aan monumenten is momenteel keihard nul (Noolseweg 53), waardoor veel onherstelbaar verloren gaat.
3. Benoeming van een gemeentelijk plantoelichter bij de gecombineerde commissie die zijn taak verstaat en hiermee geëngageerd is (Karin Loman!).
4. De evaluatie van de welstandsnota gepaard laten gaan aan een nadere uitwerking en het laten maken van een beeldkwaliteitsplan voor de villagebieden en het oude dorp door een met de gebouwde omgeving van het Gooi geëngageerd bureau.
5. De thans in bewerking zijnde bestemmingsplannen van de villagebieden werkelijk te laten voldoen aan het gestelde in de nota uitgangspunten, namelijk ‘conserverend’.

Als het werk van de welstands- en de monumentencommissie niet beter begeleid wordt dreigen onontbeerlijke krachten als bijvoorbeeld een Karel Loeff en mogelijk anderen er het bijltje bij neer te leggen.

Op mij moet u gezien mijn leeftijd en mijn zittingstermijn van ruim 4 jaar niet lang meer rekenen.

Renkum, 28 mei 2008

Nawoord van Hart voor Blaricum

De beleidsmatige inventarisatie van het voorstel tot uitbreiding van Beeldbepalende en Beeldondersteunende panden zal volgens het raadsprogramma in 2009 plaatsvinden. Tevens zal dan een onderzoek plaatsvinden naar uitbreiding van het Beschermd Dorpsgezicht. Het concept Bestemmingsplan Villagebieden ligt op dit ogenblik ter inzage en hierop kunnen tot begin juli reacties worden ingediend.

Agrarische Stichting Blaricum (ASB)

In 1989 heeft de gemeente op initiatief van toenmalig burgemeester Le Coultre een stichting opgericht, waaraan het merendeel van de gemeentelijke agrarische gronden in eigendom zijn overgedragen. Het doel van deze ASB is enerzijds het beheren en verpachten van het agrarisch bezit, en anderzijds de instandhouding van het agrarisch karakter van het dorp met aandacht voor de bijzondere natuurwaarden en het karakteristieke beeld van het dorp. Het huidige bezit van de ASB omvat weidegronden langs de Blaricummerweg en in de Kampen (in de Eempolder) en enghgronden (afgebakend door de Huizerweg, de Woensberg, de Bergweg en de begraafplaats). Ook twee boerderijen zijn eigendom van de stichting: Angerechtsweg 11 (de recent ingrijpend gerestaureerde aspergeboerderij) en Eemnesserweg 15 (tegenover de scholen in het dorp).

De gemeenteraad heeft in 2005 besloten de resterende agrarische en natuurgronden die nog in haar bezit zijn over te willen dragen aan anderen, omdat het beheer ervan niet tot de kerntaken van de gemeente wordt gerekend. (Overigens is door de ontwikkeling van de Blaricummermeent inmiddels een groot deel van de in 1989 overgedragen agrarische grond van de ASB weer in eigendom teruggegeven aan de gemeente met het oog op het ontwikkelen van 750 woningen en een bedrijventerrein.) Het aantal actieve boeren met een volledige dagtaak als agrariër is de laatste jaren inmiddels sterk verminderd. Een tal van hen heeft nevenfuncties, zoals verhuur van paardenstallen, middagtochten met een ossenkar, het verhuren van koetsen en huifkarren of het runnen van een zorgboerderij voor gehandicapten.

Na een uitvoerige discussie met de Agrarische Stichting en het Goois Natuurreservaat is door de gemeente inmiddels besloten de bosjes tussen de agrarische enghgronden binnenkort over te dragen aan de ASB. Deze stichting bezit dan daar een vrijwel aaneengesloten terrein. Het is een bijzonder waardevol gebied, dat overigens al beschermd is in het kader van de ruimtelijke ordening. De ASB heeft onlangs een beheersvisie aangeboden aan wethouder De Joode, waarin in kaart wordt gebracht op welke wijze het beheer van het hele enghgebied zal plaatsvinden. Een landschapsarchitect heeft een plan gemaakt, waarin de overgang van akkers en bosgebied wordt ingevuld met bijzondere randbegroeiing. Tevens zal het bosgebied worden uitgedund voor wat betreft niet passende boomgroei.

De stichting hoopt binnenkort middels een presentatie een en ander zichtbaar te maken voor geïnteresseerde inwoners en organisaties. In het bestuur van de Agrarische Stichting zitten twee vertegenwoordigers, aangewezen door de gemeenteraad (Carien Bölger en Bea Kukupessy). Namens de Blaricumse aangesloten boeren zitten Margriet van Klooster en Henk Borssen in het bestuur. Het dagelijks beheer wordt gevoerd door drie onafhankelijke bestuursleden en een rentmeester.

Overigens zal het gebied het Harde in de nabije toekomst in eigendom worden overgedragen aan het Goois Natuurreservaat. Een deel van het gebied, de Groeve Oostermeent, was reeds in haar beheer. Bij de overdracht zullen voorwaarden geformuleerd worden, waardoor de vrije toegankelijkheid gegarandeerd wordt en voor sommige manifestaties het gebied opengesteld moet worden. De kuilgrashopen langs de Blaricummerweg zullen ter beschikking van de boeren blijven. Het Goois Natuurreservaat heeft als wens een ecologische verbinding te creëren over de A27 heen naar de Eempolder. Dit is onderdeel van de visie ‘Heel de Heuvelrug’ met als doelstelling een aaneengesloten natuurgebied van Rhenen tot aan het Gooimeer.

Pand Dorpsstraat-Brinklaan

Vorig jaar heeft de gemeenteraad besloten dat 14 gemeentelijke panden die niet voor de openbare dienst gebruikt werden verkocht zouden moeten worden. Inmiddels is dit voor de meeste panden gerealiseerd. Het pand op de hoek Dorpsstraat/Brinklaan bleek echter in slechte staat. Aangezien het merendeels een monumentale status heeft is besloten om intensief te onderzoeken hoe het gerestaureerd zou kunnen worden. Pas na dat onderzoek zou verkoop kunnen plaatsvinden.

Het voorste deel van het pand bestaat nu uit twee woningen. Het achterste deel is verhuurd aan de Historische Kring. Tot vorig jaar was ook de SWOBEL hier gehuisvest, maar deze voorziening is vorig jaar verhuisd naar De Blaercom. De raad heeft als kader meegegeven dat de Historische Kring liefst op deze locatie gehuisvest zou moeten blijven. Tevens is als kader meegegeven om het hele pand zo spoedig mogelijk over te dragen aan een derde die de restauratie ter hand zou moeten nemen.

Tijdens een bijeenkomst voor alle buurtbewoners heeft wethouder Heybroek vorige week een toelichting gegeven op de stand van zaken. Het is de bedoeling om de vervallen schuur, die achter het pand ligt, te slopen. Deze schuur wordt nu gebruikt voor opslag van een boot van de reddingsbrigade. Voor de herbouw op deze plek zal een vrijstellingsprocedure gestart worden om het zodoende mogelijk te maken de Historische Kring in de toekomst hierin te huisvesten. De ingang zal aan de zijde van de Brinklaan zijn.

Het hoofdgebouw van de monumentale boerderij zal dan in drie wooneenheden worden gesplitst (nu twee eenheden). Een van de bewoners heeft inmiddels een andere woonruimte in het dorp gevonden. De andere bewoners zullen na de restauratie terugkeren in hun woning. Dat betekent dat er twee woningen op termijn zullen worden verkocht en dat er een verhuurd blijft.

De start van de bouw voor de Historische Kring is gepland in maart 2008, nadat de vrijstellingsprocedure is afgerond. Na de zomer van 2008 kan de Historische Kring dan verhuizen en kan de verbouwing van het hoofdhuis plaatsvinden. In de loop van 2009 moet dit gereed zijn. Men is nog in overleg met de Rijksdienst voor Monumenten en de gemeentelijke monumentencommissie over de overige plannen. Ook hiervoor zal te zijner tijd een vrijstellingsprocedure gestart worden. Er is inmiddels zeer uitvoerig overlegd met de huidige huurders (die tijdelijk elders wonen), met deskundigen en met de Historische Kring.

Na de presentatie waren ontwerptekeningen ter inzage voor de buurtbewoners en werden alle vragen beantwoord door de wethouder en de ambtenaren. Een mooie gelegenheid om elkaar ook als buurtbewoners te ontmoeten!