Welstand en monumenten

Op 28 mei hield Gé van der Pol op persoonlijke titel een inleiding over welstands- en monumentenzorg. Op deze bijeenkomst maakte de nieuwe burgemeester kennis met fractie en bestuur van Hart voor Blaricum. Wij geven de toespraak hier in zijn geheel weer.

Welstandszorg en Monumentenzorg
Ingedeeld in historie, bestaande toestand en mogelijke toekomstige situatie.

De gebouwde omgeving van Blaricum valt uiteen in 3 delen:

1. Het oorspronkelijke dorp.
2. De woningbouw uitbreidingen.
3. De wijken met villa’s en atelierwoningen.

Een zeer beknopt stukje geschiedenis:

1. Het oude dorp.
   Is oorspronkelijk tezamen met Laren een van de mooiste Saksische boerenhoevendorpen van Nederland.
2. De woningbouwuitbreidingen aan de Noord- en Oostzijde plus de Bijvanck verschillen in hoofdzaak niet van gemiddelde wijken van tussen de wereldoorlogen en na de Tweede Wereldoorlog.
3. De wijken met villa’s en atelierwoningen die ontstaan zijn tussen ± 1880 en de Tweede Wereldoorlog zijn qua aanleg, architectuur en groen van zeer hoge kwaliteit die in Nederland uitzonderlijk is, voorts was een onderdeel daarvan de ‘huttencultuur’ ontstaan rond de kolonie van Internationale Broederschap en het vegetarisme rond mensen als Tjerk Luitjes.
   Hier hebben vele kunstenaars, wetenschappers, filosofen en ‘wereldverbeteraars’ gewoond.

Onder de kunstenaars, schrijvers, wetenschappers e.d. waren vele wereldberoemde mensen.
Ik noem slechts enkele:

• De schilders: Piet Mondriaan, Bart van der Leck, Raoul Hynckes, August Desmet, Leo Gestel, Lou Loeber, Herman Heijenbrock, Otto van Rees, Jozef Contré, Johan Eisenloeffel, Marten Toonder, Co ten Harmsen van der Beek, Rie Cramer, Kees van Urk, Karel Schmidt, Herman Hana, Sal Meijer, Herman Kruyder, Jan Voerman Jr. e.a.
• De kunsthandelaar Carel van Lier.
• De schrijvers: Adriaan Roland Holst, Victor van Vriesland, Pom Nijhof, het echtpaar Scharten Antinck, Eduard Veterman e.a.
• De wetenschappers: de nog steeds wereldberoemde wiskundige prof. Brouwer e.a.
• De beeldhouwers: John en Toon Rädecker, Remiëns, Jacobs en anderen.
• De kunstenaars aantrekkende directeur van de Leerdamse glasfabriek P.M. Cochius.
• De glazeniers: van Tetterode en Sybren Valkema.

Deze mensen wisten vanuit hun intellectuele achtergrond de weg te vinden naar bekende architecten als:
Theo Rueter, K.P.C. de Bazel, Elzinga, Gerrit Rietveld, Piet Elling, Hein Salomonson, Franz Hausbrand, Johan Niegeman, Auke Komter, Sijmons, Eschauzier, Wouter Hamdorff, Ru Mauve, J.J.P. Oud, Jan de Meijer, Wilhelm Bauer, Herman Haan, G. van Caspel, J.W. Hanrath, etc.

Dit alles schiep in Blaricum een groot en belangrijk cultureel erfgoed, waarvan de huidige bevolking en hun vertegenwoordigers de plicht hebben dit te respecteren en voor het nageslacht te bewaren.

Ondanks dat is er de laatste jaren veel verloren gegaan. Ik noem enkele:

• de hut van Brouwer
• het atelier van Lou Loeber
• het atelier van Bart van der Leck, wordt vandaag gesloopt
• en in 2007 is de laatste hut van Blaricum vrijwel verloren gegaan, namelijk die van Adriaan Roland Holst aan de Noolseweg 53, wat een rijksmonument is.

Zo kom ik bij de huidige situatie:

1. Het oude dorp
   Veel is behouden en ± 120 objecten staan op de monumentenlijst of zijn beeldbepalend of -ondersteunend.
   De noordelijke kern is rijksbeschermd dorpsgezicht. Merkwaardig genoeg geeft het bijbehorende bestemmingsplan mogelijkheden onder andere in hoogten die bij realisatie het oorspronkelijke beeld te niet zullen doen.
   De zuidelijke en overige delen zijn niet beschermd en (het nieuwe!) bestemmingsplan geeft dezelfde mogelijkheden als hiervoor beschreven.
   Na onderzoek in 2005 is geadviseerd (ook vanuit de monumentencommissie) het beschermd dorpsgezicht uit te breiden en hierin tevens op te nemen de enggronden. De gemeente heeft hierop niet gereageerd.
2. De genoemde woningbouwuitbreidingen
   Vallen onder welstandstoezicht en geven vooralsnog geen reden tot speciale maatregelen.
3. De gebieden met villa’s en atelierwoningen
   Hiervan staan thans ± 60 objecten op monumentenlijsten of zijn beeldbepalend of -ondersteunend.
   Circa 50 objecten zijn na onderzoek in 2005 geadviseerd op te nemen als beeldbepalend of -ondersteunend, waarvoor nog geen opdracht is verleend.
   Thans vallen enige malen per jaar enkele van deze objecten onder de slopershamer of worden onherstelbaar verbouwd. (Voorbeeld: Atelier Torenlaan 13, waar onder andere de dirigent Bernard Haitink woonde.)Na onderzoek in 2005 is geadviseerd door de monumentencommissie het ensemble met gebogen rieten daken op het Huizerhoogt als beschermd dorpsgezicht te kwalificeren; het staat al sinds jaren op de Cultuurhistorische Waardenkaart van Noord-Holland als historische stedenbouwkundige structuur. Het is thans niet beschermd.
   De welstandscommissie sluit zich doorgaans bij mutaties aan monumenten aan bij het oordeel van de monumentencommissie die de plannen het eerst behandelt.

Voor overige plannen is de welstandsnota het uitgangspunt.

Problemen zijn:

De bouw van te grote villa’s wordt gedekt door bestemmingsplannen die het karakter van de omgeving op den duur ernstig aantasten.
Wezenlijke architectuur wordt nauwelijks meer ingediend.
Huidige mode zijn Belgische of Amerikaanse verschijningsvormen die door aannemers, projectontwikkelaars en hun hulpjes ontworpen worden.

Een deel van de bevolking waardeert geen uitingen van eigentijdse architectuur en verzet zich daartegen.

De villagebieden zijn vóór de Tweede Wereldoorlog tot stand gekomen met vrij in de ruimte liggende gebouwen met rond de erfscheidingen meestal lage hagen of lage pretentieloze hekjes en ingangen met doorgaans een hoogte van maximaal 90 centimeter of helemaal geen omheiningen.

De huidige drang naar veiligheid en status van bewoners met een andere achtergrond vraagt om hoge, afwerend ogende liefst rijkelijk versierde hekwerken met buitenplaatsachtige ingangspartijen.
Dit dreigt het oorspronkelijke waardevolle karakter van de omgeving ernstig te verstoren.
De welstandscommissie met in de hand de hekwerkennota voert hierin een conserverend beleid tegen veelal lastige zienswijzen van insprekers, die dikwijls bereid zijn met behulp van advocaten geweigerde vergunningen aan te vechten.
We realiseren ons dat ook de taak van B en W op dit punt niet altijd gemakkelijk is.
Overigens heeft de welstandscommissie een afspraak met het bestuur dat van afwijking van het advies van de welstandscommissie die altijd ingelicht zal worden, hetgeen nog nimmer geschied is, dus hulde aan B en W.

In de twintiger en dertiger jaren van de vorige eeuw is de gemeente Blaricum slachtoffer geworden van landelijke kritiek in de vakpers en dagbladen wegens het afkeuren van objecten van architecten als Rietveld, Elling en Hausbrand door de plaatselijke welstandscommissie als zijnde ‘kippenhokken’.
Dit beeld herhaalt zich thans vanuit de bevolking, wier inzichten veelal steunen op goedbedoelde nostalgie.

Het bouwen van namaak historie bij of tegen een historisch pand is een belediging voor het historisch pand. Een dergelijke opgave vraagt om een kwalitatief hoogstaande eigentijdse oplossing binnen de schaal en maat van de bestaande omgeving.
Op deze wijze is in iedere tijd gebouwd; kijk maar naar de Amsterdamse grachtengordel. je kunt de geschiedenis er vanaf lezen.

Een positieve zaak:

Sinds de openbaarheid van de welstandscommissie maken veel indieners van plannen van de mogelijkheid gebruik hun bedoelingen toe te lichten, hetgeen dikwijls leidt tot een zinvolle discussie met daaruit volgend een oplossing die tot ieders tevredenheid leidt.

Men hoort vanuit de wandelgangen dat verschillende raadsleden kritiek hebben op het functioneren van de welstandscommissie, maar behalve onze gastvrouw en de wethouder heb ik er nog nimmer een mogen zien als toehoorder.

Hoe nu verder in samenwerking met Laren en Eemnes?

Ik noem een aantal aanbevelingen:

1. In samenwerking met het grotendeels gelijkbeeldige dorp Laren een gecombineerde welstands- en monumentencommissie van twee dorpen met een gelijk historisch cultureel erfgoed van de gebouwde omgeving.
   Deze commissie laten bestaan uit minstens
   • twee architectuurhistorici, waarvan één met een grote kennis van Blaricum (bijvoorbeeld Karel Loeff),
   • één landschapsdeskundige met specifieke kennis van het Gooi,
   • drie gekwalificeerde onafhankelijke architecten, waarvan minstens één met grote kennis van Blaricum, tevens monumentendeskundige en die bij voorkeur allen geen belangen bij plaatselijke opdrachten hebben.
2. Benoeming voor alle drie dorpen van een ambtenaar met bouwhistorische opleiding die voornamelijk belast wordt met begeleiding in de praktijk van mutaties aan monumenten, beschermd dorpsgezicht en beeldbepalende en beeldondersteunende panden en die de vergaderingen van de monumentencommissie bijwoont.De begeleiding van werken aan monumenten is momenteel keihard nul (Noolseweg 53), waardoor veel onherstelbaar verloren gaat.
3. Benoeming van een gemeentelijk plantoelichter bij de gecombineerde commissie die zijn taak verstaat en hiermee geëngageerd is (Karin Loman!).
4. De evaluatie van de welstandsnota gepaard laten gaan aan een nadere uitwerking en het laten maken van een beeldkwaliteitsplan voor de villagebieden en het oude dorp door een met de gebouwde omgeving van het Gooi geëngageerd bureau.
5. De thans in bewerking zijnde bestemmingsplannen van de villagebieden werkelijk te laten voldoen aan het gestelde in de nota uitgangspunten, namelijk ‘conserverend’.

Als het werk van de welstands- en de monumentencommissie niet beter begeleid wordt dreigen onontbeerlijke krachten als bijvoorbeeld een Karel Loeff en mogelijk anderen er het bijltje bij neer te leggen.

Op mij moet u gezien mijn leeftijd en mijn zittingstermijn van ruim 4 jaar niet lang meer rekenen.

Renkum, 28 mei 2008

Nawoord van Hart voor Blaricum

De beleidsmatige inventarisatie van het voorstel tot uitbreiding van Beeldbepalende en Beeldondersteunende panden zal volgens het raadsprogramma in 2009 plaatsvinden. Tevens zal dan een onderzoek plaatsvinden naar uitbreiding van het Beschermd Dorpsgezicht. Het concept Bestemmingsplan Villagebieden ligt op dit ogenblik ter inzage en hierop kunnen tot begin juli reacties worden ingediend.

Een week fractievoorzitter zijn…

Dinsdag 13 mei

Van 16.00 tot 18.00 uur samen met fractiegenoot Smit een gesprek op verzoek van een lid van HvB over de afloop van discussies over McDonald’s en zijn mening hoe dergelijke ongewenste ontwikkelingen in de toekomst te voorkomen zijn.

Om 20.00 uur een informatieavond voor de raad over de plannen m.b.t. de Regionale Brandweer. Regionaal commandant geeft presentatie . De raad heeft zich in 2006 uitgesproken voor de regionalisatie, mits aan veel randvoorwaarden voldaan wordt: onder andere geen kostenverhoging voor de gemeente en handhaving kwaliteit en inzetbaarheid van vrijwilligers. Streven is door meer uitwisselbaarheid van personeel en materiaal de kwaliteit te verhogen. De definitieve besluitvorming hierover is naar oktober verschoven i.v.m. de dekking van incidentele kosten in 2009/2010 door minister van Binnenlandse Zaken. Blaricum heeft in verhouding tot sommige andere gemeenten relatief veel vrijwilligers en materiaal, zo blijkt ook uit rapport van de Rekenkamercommissie. Op termijn zullen de kosten van de regionale brandweer per inwoner worden toegerekend. Geen eigen budget meer. Binnen de fractie van HvB bestaan verschillende visies over deze materie.

Woensdag 14 mei

’s Middags gesprek met de HvB wethouder De Joode om bij te praten over diverse belangrijke zaken die zich in haar vakantie hebben afgespeeld, en over zorgen die we hebben over welstandsbeleid, het hekkenbeleid, de bestemmingsplanprocedure etc. In haar vakantie blijkt hard gewerkt te zijn aan het opnemen van (o.a. onze) wensen in het concept bestemmingsplan Villagebieden: belangrijke punten zoals de beperking van omvang van appartementsgebouwen, systematiek van bouwvlekken etc. Zoals ook de inbreng van het stedenbouwkundig bureau en de vacatures in de BEL-werkorganisatie die tijdelijk weer extern opgevuld worden. Ook de nieuwe portefeuilleverdeling in het college in verband met de komst van de nieuwe burgemeester nemen we door.

Donderdag 15 mei

Fractielid Bruintjes meldt dat de aanleg van de zorgroute door het Bijvanckpark is gestart en dat de route er erg breed uitziet. Dat het lijkt alsof niet zorgvuldig met het aanwezige groen wordt omgesprongen. Wethouder De Joode meldt dat de ambtenaren van de groendienst extra aandacht zullen besteden aan het groen bij de aanleg van de zorgroute. ’s Avonds per e-mail een bericht van het Comité ‘Geen weg door de Bijvanck’. Dat de aannemer lijkt af te wijken van de breedte die indertijd bij motie in de raad is vastgesteld. (Hart voor Blaricum heeft in het najaar van 2007 een motie ingediend om te voorkomen dat er een verharde zorgroute van 6 meter breed zou komen. Het uitgangspunt zou max. 2,5 meter mogen zijn.) Het Comité wijst erop dat ruim afgeweken lijkt te worden van het vastgestelde tracé.

Vrijdag 16 mei

Telefonisch overleg met voorzitter Comité, met de fractieleden in de Bijvanck, met wethouder Heybroek en met de ambtenaar die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de zorgroute. Deze laatste belooft maandagochtend terug te bellen – het werk aan de zorgroute ligt voorlopig stil; er is iets misgegaan (i.v.m. overlijdensgeval) met de brief die huis-aan-huis zou worden bezorgd. Erg jammer dat er nu onrust is over een zaak waar indertijd door ons hard aan getrokken is, en die toen ook al een hoop onrust had veroorzaakt.

Ook op deze dag een gesprek met een aspirant lid. Niet zomaar een lid, maar de journalist van De Blaricummer! Het begin van het jaar hield die op te bestaan! Nu zijn geen voor een lidmaatschap conflicterende belangen meer aanwezig.

De rest van de vrijdag verder heel veel e-mailwisselingen om tot een ander datum te komen voor coalitieoverleg op maandag. Het lijkt te lukken op maandagochtend 19 mei zoveel mogelijk coalitieleden bij elkaar te hebben. Doel: voorbespreken rondetafelgesprekken van 20 mei en de gemeenteraad van 27 mei.

Maandag 19 mei

De hele ochtend coalitieoverleg. Het gaat over het sportpark, de brandweer en het verzoek van de Openbare school om drie containers achter het huidige brandweercomplex te mogen plaatsen. In de rondetafelgesprekken zullen deze week al deze onderwerpen aan de orde komen.

Daarna een bezoek met fractiegenoot Uyldert aan de BEL-combinatie in Nederheem om de schetsontwerpen voor de zorgroute te bekijken. Die lijken in overeenstemming te zijn met de afspraken die daarover zijn gemaakt. De afgravingen zijn nu veel breder i.v.m. betonauto’s die er overheen moeten rijden . Na afronding van het betonstorten zal in week 25/26 gras erlangs worden ingezaaid, en zal in het najaar de beplanting met vaste planten en heesters plaatsvinden. De route loopt zowel vanaf de school aan de Levensboom als vanaf De Noord bij de flats van het Schaar, tot aan de Blaricummermeent, waarvan onder andere het laatste deel langs het water. Het wordt merendeels een voetpad waarop ook rolstoelen kunnen rijden. Met op diverse plekken bankjes. De wijze van beplanting zal aansluiten op de beplanting in de toekomstige groenstrook van de Blaricummermeent. De schetsen zijn in Nederheem (bij de bouwbalie ) en in De Malbak ter inzage.

Vervolgens diverse telefoontjes over de inhoud van het conceptbestemmingsplan Villagebieden, de structuurvisie Eemnesserweg 29, de angst voor uitbreiding van het scholencomplex in verband met de toenemende verkeersstromen en de angst dat er containers op het schoolplein komen die het ruimtelijk beeld verder geweld aandoen. Allemaal actuele onderwerpen die de inwoners bezighouden.

Tot slot: dit en nog veel zaken passeren wekelijks de revue. Het wordt scherp discussiëren de komende week. Aan de rondetafelgesprekken zullen we veel betrokkenen aantreffen om mee te praten en hun mening te geven.

Bomenkap Stichtseweg

Dinsdag was in de Gooi- en Eemlander te lezen dat 98 bomen aan de Stichtseweg gekapt gaan worden. Hierover hebben wij acuut vragen gesteld, zowel telefonisch als per mail, aan diverse verantwoordelijken bij de gemeente. Nog dezelfde dag is er een memo aan de raadsleden gestuurd, die wij hieronder integraal opnemen.

Naar aanleiding van een artikel in de Gooi en Eemlander is onduidelijkheid ontstaan over het kappen van bomen langs de Stichtseweg. Met name het feit dat de gemeente in het broedseizoen (15 maart tot 15 juli) gaat kappen, roept vragen op.

De Flora- en faunawet geeft geen richtlijnen voor de periode waarin bomen gekapt mogen worden. De Wet regelt de bescherming van beschermde planten en dieren. Er kan ontheffing worden aangevraagd wanneer het vermoeden bestaat dat beschermde diersoorten in de te kappen bomen nestelen. Dat kan worden vastgesteld door een ecoloog. Voor de gemeente Blaricum is de ecoloog Leon Boon ingeschakeld om dit onderzoek uit te voeren. Hiervoor heeft hij op 29 maart jl. en op 12 mei jl. een veldinventarisatie uitgevoerd. Bij de eerste inventarisatie is een aantal lege nesten aangetroffen. Op basis daarvan heeft de ecoloog uit voorzorg een ontheffing op de Flora- en faunawet aangevraagd bij het ministerie van LNV.

Bij de tweede inventarisatie bleken de aangetroffen nesten nog steeds leeg. Vandaar dat de gemeente het verantwoord acht de omringende bomen te kappen. Wel blijven de drie bomen waar de lege nesten in zijn aangetroffen voorlopig staan. Daarnaast blijven ook drie andere bomen staan die mogelijk een territorium vormen voor de Grote Bonte Specht. Deze bomen worden pas gekapt nadat daartoe ontheffing is verkregen. Deze ontheffingsaanvraag is inmiddels in behandeling genomen, maar het is nog onduidelijk hoe lang de procedure van behandeling bij het ministerie gaat duren. Wel heeft het ministerie mondeling aangegeven dat de door de ecoloog aangegeven procedure juist is.

Planning van de werkzaamheden

Volgens de planning voor de Blaricummermeent moet de reconstructie van de Stichtseweg op 1 september klaar zijn. Als pas na 15 juli met kappen wordt begonnen wordt deze termijn niet gehaald. Omdat de Stichtseweg de enige toegangsweg is tot het gebied zal vertraging (financiële) gevolgen hebben voor het volledige project.

Kapvergunning onherroepelijk

Binnen de gestelde bezwarentermijn is geen bezwaar gemaakt tegen het kappen van bomen. De vergunning is dus onherroepelijk per 2 mei jl.

Werkzaamheden

Op 14 mei beginnen om 7.00 uur de werkzaamheden. Op tekening en met behulp van markering op de bomen is aangegeven welke bomen voorlopig moeten blijven staan. Het gaat in totaal om zes bomen. Een medewerker van de gemeente (Olaf de Schouwer) is bij de werkzaamheden aanwezig om erop toe te zien dat de nesten niet vernietigd worden.

Van portefeuillehouder Heybroek vernamen wij dat een en ander uitgebreid met de aanwonenden is besproken, en dat er een wal wordt aangelegd tussen het park en de Stichtseweg. Ook zullen – binnen redelijke grenzen – bomen worden teruggeplaatst die snel een met de gekapte bomen vergelijkbare omvang zullen hebben.

Wij zijn ervan overtuigd dat rond de kap zorgvuldig wordt gehandeld. Wat we echter wel betreuren is dat deze berichtgeving van de gemeente zo laat komt. Paniek had voorkomen kunnen worden als de raad eerder op de hoogte was gebracht van de getroffen maatregelen.